PRAWDY I MITY O CZERNIAKU

FAKT: Czerniak to złośliwy nowotwór

Czerniak charakteryzuje się agresywnym wzrostem oraz wczesnymi i licznymi przerzutami, które są trudne w leczeniu farmakologicznym. Tymczasem, usunięcie czerniaka, kiedy choroba nie jest jeszcze zaawansowana, a działanie lekarzy ogranicza się właściwie do wycięcia znamienia, pozwala na wyleczenie prawie 100% chorych! Dlatego tak ważne jest jego szybkie i prawidłowe rozpoznanie.

Zwykły pieprzyk może zmienić się w czerniaka w ciągu kilku miesięcy, kolejne kilka miesięcy to jego rozwój w głąb skóry. Warto wiedzieć, że nie tylko rozmiar czerniaka, który widzimy na skórze jest istotny. Bardzo ważne jest, czy czerniak urósł w głąb skóry, przebił się przez naskórek i skórę właściwą (która ma ok 1 mm) i dotarł do naczyń krwionośnych i limfatycznych. Naczyniami komórki nowotworowe docierają najpierw do węzłów chłonnych, które są najbliżej miejsca, gdzie pojawił się czerniak. Węzły chłonne przez jakiś czas zatrzymują wewnątrz siebie komórki nowotworowe, ale po kolejnych kilku miesiącach ta bariera może być złamana i komórki nowotworowe przedostają się do całego organizmu. Agresywność czerniaka polega na tym, iż kiedy komórki czerniaka przedostaną się do organizmu, krwioobiegu, bardzo szybko zajmują kolejne organy, w tym wątrobę, płuca czy mózg.  

MIT: Czerniaka nie da się wyleczyć

Wcześnie wykryty czerniak jest w pełni wyleczalny!

Należy jednak pamiętać, że czerniak jest najgroźniejszym typem nowotworu skóry ze względu na szybki i dynamiczny rozwój. W początkowym etapie, odpowiednio wcześnie zauważony, wymaga najczęściej prostej interwencji chirurgicznej i monitorowania zmian na skórze. Zdiagnozowany w późniejszym etapie, wymaga leczenia kompleksowego, skojarzonego i wielospecjalistycznego. Częste i szybkie przerzuty do węzłów chłonnych oraz innych narządów, często odległych od początkowej zmiany na skórze powodują konieczność elastycznego dopasowania terapii do postępujących zmian chorobowych oraz stosowania różnorodnych metod leczenia, jak immunoterapia czy terapie celowane.

MIT: Na czerniaka chorują tylko starsze osoby

Na czerniaka można zachorować w każdym dorosłym wieku. Wiąże się to ze stylem życia – ekspozycją na promieniowanie UV, korzystaniem z solariów, ale też z indywidualnymi predyspozycjami – jasną karnacją, dużą liczbą znamion barwnikowych, z historią rodzinną.

FAKT: Polacy są szczególnie narażeni na czerniaka

Polacy z powodu jasnej karnacji skóry o tzw. fototypie 1 lub 2, są w dużym stopniu narażeni na czerniaka. Stały i znaczący wzrost liczby zachorowań (300% w ciągu ostatnich 20 lat) potwierdza, iż nasz naród znajduje się w grupie wysokiego ryzyka.

MIT: Mam ciemną karnację, czerniak mi nie grozi

Nie tylko rodzaj karnacji decyduje o możliwości zachorowania na czerniaka. Warto wiedzieć, że zagrożenie zachorowaniem wzrasta u osób:

• O jasnej karnacji, rudych lub blond włosach, niebieskich oczach, licznych piegach

• Dużej liczbie znamion barwnikowych, znamion w miejscach drażnienia

• Które doznały oparzeń słonecznych, szczególnie w dzieciństwie

• Słabo tolerujących słońce, opalających się z dużym trudem lub w ogóle

• Przebywających w pełnym słońcu powyżej godziny dziennie

• U których w rodzinie występowały przypadki czerniaka lub innych nowotworów skóry

• Korzystających z solarium

MIT: Czerniak ma czarny kolor

Nie każdy czerniak jest czarny! Zdążają się też czerniaki jasnobrązowe, niebieskie, stalowe, czerwone, często z niejednorodnym rozkładem barwnika. Warto poznać system ABCDE czerniaka, który pozwoli określić czy dane znamię jest podejrzane i wymaga konsultacji u specjalisty.

A - asymetria np. znamię „wylewające” się na jedną stronę

B - brzegi poszarpane, nierównomierne, posiadające zgrubienia

C – czerwony, czarny, niejednolity kolor

D - duży rozmiar, wielkość zmiany powyżej 6mm

E - ewolucja, czyli postępujące zmiany zachodzące w znamieniu

Wszystkie znamiona, narośla, pieprzyki, które kwalifikują się do jednego z punktów ABCDE lub budzą niepokój powinny zostać zbadane przez lekarza dermatologa lub chirurga-onkologa i w razie jakichkolwiek wątpliwości wycięte. Badanie przeprowadzane u specjalisty jest szybkie, bezbolesne i nieinwazyjne. Lekarz ogląda skórę za pomocą dermoskopu, który wychwytuje wszelkie atypowe zmiany.

MIT: Czerniak może rozwinąć się tylko na skórze

Czerniaki najczęściej pojawiają się na skórze, ale mogą wystąpić także w obrębie ust, nosa, gałki ocznej czy pod paznokciem. Gdzie szukać czerniaka? Na skórze, czerniaki najczęściej występują na nogach, z przodu i z tyłu, oraz na plecach i karku. Czerniak może pojawić się na skórze głowy, między włosami. Może też rozwinąć się w miejscach, które w niewielkim stopniu są narażone na kontakt z promieniami UV – nawet na pośladkach czy wargach sromowych.

Czerniak może być nowym znamieniem na skórze, ale też może powstać z już istniejącego zdrowego znamienia pod wpływem słońca lub światła UV stosowanych w solariach.

MIT: Profilaktyka czerniaka jest bardzo trudna

Czerniaki są najłatwiejszymi do zdiagnozowania nowotworami, ponieważ rozwijają się na powierzchni skóry. Codziennie widzimy się w lustrze, dlatego warto przy okazji troskliwie obejrzeć wszelkie podejrzane zmiany na swoim ciele. Profilaktyka czerniaka polega na stałej, uważnej kontroli całej skóry i w przypadku zaobserwowania nowych zmian lub zmianie już istniejących, wizyty u dermatologa lub chirurga onkologa. Tam, po badaniu z użyciem dermatoskopu, w sposób jednoznaczny specjalista może wykluczyć ryzyko choroby lub przy pomocy prostego zabiegu chirurgicznego usunąć podejrzane zmiany.

FAKT: Czerniakowi można zapobiegać

Zasady zapobiegania czerniakowi są proste i dostępne dla każdego! Należy nie dopuszczać do oparzenia skóry spowodowanego promieniowaniem UV. W tym celu należy ograniczyć ekspozycję na słońce, zakładać nakrycia głowy i okulary z filtrem UV. Przebywając na słońcu, należy unikać nadmiernego nasłonecznienia i smarować całe ciało kremem z odpowiednio wysokim filtrem UV. Nie korzystajmy z solariów, tam ryzyko oparzenia skóry i powstałych w jego wyniku zmian na skórze znacznie wzrasta. Powiedzmy w sposób jednoznaczny: solarium szkodzi!

MIT: Trzeba zużyć całą tubkę kremu, żeby się ochronić przed czerniakiem.

Dermatolodzy zalecają stosowanie:

1–2 łyżeczki kremu na twarz, uszy, szyję, kark i każdą rękę

1 łyżeczkę na plecy, brzuch, klatkę piersiową i każdą nogę

Co ważne, filtr SPF należy reaplikować co 2 godziny oraz po każdej kąpieli, ponieważ nawet kosmetyki wodoodporne tracą skuteczność po osuszeniu skóry ręcznikiem.

Profilaktyczne weekendy na Rynku

Akcja „Skóra pod lupą – znamiona pod kontrolą” odbędzie się także w kolejnych miesiącach:

• 18 – 20 września 2026 r. (piątek–sobota–niedziela) w godzinach 9-18 (z przerwą między 13-14)

• 9 – 11 października 2026 r. (piątek–sobota–niedziela) w godzinach 9-18 (z przerwą między 13-14)