Pierwotna niedoczynność nadnerczy, czyli choroba Addisona występuje rzadko ok. 100 osób na 1 mln. Kiedyś jej przyczyną było uszkodzenie nadnerczy głównie jako następstwo gruźlicy. Obecnie borykają się z nią chorzy na AIDS. Najczęstszym jednak powodem są coraz powszechniejsze choroby autoimmunologiczne. Wtedy zazwyczaj choroba Addisona współistnieje z innymi schorzeniami: niedoczynnością tarczycy, przytarczyc, bielactwem, cukrzycą, celiakią, przeciwciałami przeciwko komórkom okładzinowym żołądka, insulinoopornością, niewydolnością jajników. Rzadziej mamy do czynienia z wrodzoną niedoczynnością kory nadnerczy. Pojawia się ona też u pacjentów z wrodzonym przerostem kory nadnerczy.

Wtórna niedoczynność kory nadnerczy związana jest guzami przysadki lub podwzgórza, udarem niedokrwiennym przysadki, innymi rzadszymi chorobami. Najczęstszą przyczyną jest przewlekła sterydoterapia. Wtedy dochodzi do zahamowania wydzielania ACTH przez przysadkę i zdrowe nadnercza nie są pobudzane do wydzielania kortyzolu.

Objawy niedoczynności nadnerczy:

• nietypowe zmęczenie utrudniające wykonywanie prostych, codziennych czynności;

• bóle brzucha, biegunki lub przeciwnie zaparcia;

• potrzeba spożywania większych ilości soli;

• zawroty głowy;

• bóle ciała, rozlane – stawów i/lub mięśni;

• bardzo niskie ciśnienie i jego spadki podczas pionizacji;

• tachykardia, czyli wysokie tętno;

• odwodnienie mimo właściwego spożycia płynów;

• zaburzenia elektrolitowe: niski sód, wysoki potas, wysoki wapń;

• okresowe spadki cukru;

• niski poziom żelaza, ferrytyny, anemia;

• bielactwo;

• ciemnienie skóry na łokciach, kostkach, liniach na dłoniach, starych blizn, piegów, wokół ust i na dziąsłach (niedoczynność pierwotna).

Diagnostyka

Pierwszym badaniem jest oznaczenie porannego stężenia ACTH i kortyzolu oraz wieczornego kortyzolu. ACTH w pierwotnej niedoczynności jest wysokie, we wtórnej niskie. W zależności od tych wyników kolejne inicjowane są przez lekarza endokrynologa.

W warunkach szpitalnych wykonuje się test stymulacji kortykotropiną z użyciem syntetycznego ACTH- SYNACTHEN, celem oceny rezerwy nadnerczowej.

Niezależnie od rodzaju niedoczynności należy pamiętać, że hormony wydzielane przez nadnercza zawiadują gospodarką węglowodanową, białkową, tłuszczową, wodno-elektrolitową. Od nich zależy poziom wapnia i fosforu. Wpływają na układ krążenia i krwiotwórczy a nawet na ośrodkowy układ nerwowy.

Nieleczona niedoczynność nadnerczy prowadzi do przełomu nadnerczowego, który jest bezpośrednim zagrożeniem życia!